Busra eş-Şam şehrindeki Trajan Sarayı, adının Roma imparatoruyla ilişkilendirilmesine rağmen, mimari ayrıntılarına ve tarihlendirme çalışmalarına göre MS beşinci yüzyılın sonları ile altıncı yüzyılın başlarındaki Bizans dönemine aittir. Bilgiler SANA'nın Dera'dan aktardığı habere dayanıyor.
Saray, antik Busra'nın doğu mahallesinde, Büyük Kilise'nin (Katedral) yaklaşık 50 metre güneyinde ve Nabatî Kemeri'nin yakınında yer alıyor; güneydoğu tarafında ise Birketü'l-Hac olarak bilinen büyük su deposu bulunuyor. Dikdörtgen planlı yapı toplam 1.850 metrekarelik bir alana yayılıyor ve etrafında revakların, odaların ve hamamların dağıldığı bir iç avluyu çevreleyen 4 kanattan oluşuyor.
Tarihî Anlatıların Düzeltilmesi
Sarayın adı, yapıyı yirminci yüzyılın başında inceleyen ve Roma dönemine ait bir yapıyla ilişkilendiren Amerikalı arkeolog Howard Crosby Butler'ın yorumundan kaynaklanıyor. Ancak sonraki arkeolojik ve mimari çalışmalar bu yorumu yeniden gözden geçirdi ve yapının MS beşinci yüzyılın sonları ile altıncı yüzyılın başlarında inşa edilmiş olabileceğini ileri sürdü; yapının bir piskoposluk sarayı veya yüksek konumlu bir şahsiyetin sivil konutu olarak kullanılmış olması da muhtemel görülüyor.
Arkeolojik kazıların ve mimari analizin sonuçları, özellikle 2007 ile 2009 yılları arasında yürütülen çalışmalar, inşaatın MS beşinci yüzyılın sonlarına veya altıncı yüzyılın başlarına ait olduğunu gösteriyor. Fransız araştırmacı Pauline Piraud-Fournet bu bulguları 2010'da yayımladığı bilimsel bir raporda belgeledi, ardından 2022'de yayımladığı daha sonraki bir çalışmada yapının kimliğini ve işlevini ele aldı; mimari özelliklerine ve katedrale yakın konumuna dayanarak yapının Bizans döneminde Arabia eyaleti başpiskoposunun konutu olduğunu ileri sürdü.
Çalışmalar ayrıca alanda daha eski yapıların bulunduğunu ve inşaatta yeniden kullanılan mimari unsurların varlığını ortaya koydu; hamamlarındaki değişiklikler ise Emevi döneminin sonlarına kadar sürdü, ardından yapı terk edildi.
Mimari Yapı ve Üç Apsisli Salon
Piraud-Fournet'nin 2003'te Yakın Doğu'nun arkeolojisi ve tarihi alanında uzmanlaşmış Syria dergisinde yayımlanan, "Busra'daki Trajan Sarayı: Kimliğinin Belirlenmesine İlişkin Sunum ve Varsayımlar" başlıklı çalışmasına göre saray, ortasında su toplama sarnıçları bulunan ve üç tarafı sütunlara oturan revaklarla çevrili 681 metrekarelik kare bir avluyu çevreleyen dört kanattan oluşuyor.
Zemin kat hizmet, erzak ve hayvan barındırma amaçlarına ayrılmıştı; ayrıca MS 6. yüzyılda eklenen özel hamamlar da burada yer alıyordu. İki taş basamakla çıkılan üst katta ise yaşam bölümleri ile sakinlerinin yüksek konumunu yansıtan, üç apsisli tasarıma sahip devasa bir kabul salonu bulunuyor.
Uzmanların Görüşleri ve Turizm Güzergâhı
Busra eş-Şam Eski Eserler Dairesi Başkanı Alaa Ahmed es-Salah, SANA'ya yaptığı açıklamada, sarayın şehrin kale ve Roma tiyatrosu dışındaki kentsel gelişimini anlamak için vazgeçilmez bir mimari halka oluşturduğunu belirtti; sarayı turistik ziyaret güzergâhlarına dâhil etmeye yönelik süregelen çabalara ve bazalt yapısını korumak ile gelecek nesillere kalmasını sağlamak için düzenli bakım çalışmalarının yoğunlaştırılmasına dikkat çekti.
Salah, sarayın şehir halkının hafızasının ve kültürel kimliğinin canlı bir parçası olduğunu belirterek, turistik ve kültürel tanıtımının güçlendirilmesini umduğunu, bunun da turistlerin ve ziyaretçilerin eski Suriyelilerin ustalığını görmesine olanak tanıyacağını söyledi.
Klasik mimari araştırmacısı ve arkeoloji uzmanı Süleyman eş-Şahme ise sarayın bilimsel öneminin, yapının kimliğine dair yaygın tarihî kavramları düzeltmesinde yattığını belirterek, yapının Bizans döneminin görkemli piskoposluk ve sivil sarayları için eşsiz bir örnek oluşturduğunu ifade etti. Şahme, üç apsisli salonun ve ona bağlı hamam sisteminin Havran bölgesinde mimarinin Roma karakterinden Bizans'a, ardından erken İslam dönemine geçişini gösterdiğini ekledi.
Saray, 1997 ile 2011 yılları arasında Genel Eski Eserler ve Müzeler Müdürlüğü ile Fransız arkeoloji heyeti arasında ortak bir kazı ve restorasyon projesine konu oldu; proje, mimari unsurlarının onarılarak Busra eş-Şam şehrinin medeniyet birikimine katkıda bulunan turistik ve kültürel bir varış noktası hâline getirilmesini kapsadı.
Kaynak: Suriye Arap Haber Ajansı (SANA)

Yorumlar (0)