Güney Lübnan'daki güvenlik düzenlemeleri, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü'nün (UNIFIL) görev süresinin bu yılın sonunda bitmeye yaklaşmasıyla birlikte bir belirsizlik dönemine giriyor. Lübnan ile İsrail arasındaki sınırın izlenmesini, ihlallerin raporlanmasını, taraflar arasında koordinasyonu ve Lübnan ordusuna desteği sürdürecek, üzerinde uzlaşılmış bir formül henüz ortaya çıkmadı.
Beyrut, Birleşmiş Milletler çatısı altında uluslararası varlığın sürmesinde ısrar ederken, Washington 1701 sayılı Karar'ın değiştirilmesini ve farklı bir kompozisyon ve görevlere sahip yeni bir formül aranmasını istiyor. Lübnan, ABD ve İsrail'in görüşlerinin birbirinden ayrıştığı bir ortamda analistler, Anadolu'ya yaptıkları açıklamalarda, görev süresi bir alternatif üzerinde anlaşılmadan biterse güvenlik ve saha boşluğu yaşanacağı uyarısında bulundu.
Washington ve Beyrut'un Tutumu
ABD'nin BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz, pazar günü Beyrut'u ziyareti sırasında, kompozisyonu ve görevleri farklı yeni bir uluslararası formül aranması için 1701 sayılı Karar'ın değiştirilmesinin kaçınılmaz hale geldiğini söyledi. Lübnan'ın iki ordunun varlığı üzerine kurulamayacağını belirten Waltz, Hizbullah'ın silahlarını gönüllü olarak teslim etmesini umduğunu dile getirdi. Hizbullah ise Lübnan topraklarındaki İsrail işgaline karşı bir "direniş hareketi" olduğunu vurguluyor.
Waltz'ın açıklaması, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, Meclis Başkanı Nebih Berri ve Başbakan Nawaf Salam ile yaptığı görüşmelerin ardından geldi. Görüşmelerde UNIFIL'in görevinin sona ermesinden sonraki seçenekler, Lübnan ordusunun rolü, Lübnan ile İsrail arasında ABD himayesinde varılan çerçeve anlaşma ve silahların devletin elinde toplanması dosyası ele alındı. Lübnan Ordu Komutanı Rodolphe Haykal görüşmelerde yer almadı; Waltz, zamanın darlığı nedeniyle görüşmelerinin önceliklerini belirlediğini ve BM kuruluşları ile siyasi liderlere odaklandığını söyledi.
Aoun, bu ayın 14'ünde, önceliğin UNIFIL'in görev süresinin yenilenmesi olduğunu, ancak görevin mevcut haliyle 2027 boyunca sürdürülememesi halinde BM himayesinde alternatif bir mekanizmanın görüşülmesine açık olduklarını söyledi. 1701 sayılı Kararın, güneydeki gelecekteki her türlü uluslararası düzenleme için hukuki referans olmayı sürdürmesi gerektiğini vurguladı.
İki gün sonra Salam, Waltz ile görüşmesinde, uluslararası varlığın Güvenlik Konseyi yetkisiyle sürmesi gerektiğini ve görevlerinin izleme, raporlama, taraflar arasında koordinasyon ve irtibat ile Lübnan ordusunun devlet otoritesini tüm topraklarına yaymasına destek olmayı kapsaması gerektiğini vurguladı. Aynı gün Berri, İsrail işgalinin ve saldırılarının sürmesinin, Lübnan ordusunun uluslararası sınıra kadar konuşlanmasının ve yerinden edilmiş kişilerin köylerine dönmesinin önündeki temel engel olduğunu belirtti.
İsrail, 2 Mart'tan bu yana Lübnan'a yönelik saldırı yürütüyor; Lübnan makamlarına göre saldırılar 4 binden fazla (4 bin 300) kişinin ölümüne, 12 bin 400 kişinin yaralanmasına ve bir milyondan fazla kişinin yerinden edilmesine yol açtı.
Analistlerin Değerlendirmeleri
Siyasi analist Gassan Rifi, Anadolu'ya yaptığı açıklamada, UNIFIL'in bırakacağı güvenlik ve saha boşluğunu hangi tarafın dolduracağı konusunda belirsizlik olduğunu söyledi. Alternatif güç konusunda karar alınmasının acil hale geldiğini, çünkü gücün oluşturulmasının, çalışmasının düzenlenmesinin ve Lübnan'a ulaşmasının uzun zaman gerektirdiğini ekledi. ABD'nin güneyde alternatif bir uluslararası gücün bulunmasını istemediğini, bunun İsrail'in tutumuyla örtüştüğünü, İsrail'in bölgede yalnızca Lübnan ve İsrail ordularının kalmasını tercih ettiğini söyledi.
Rifi, Tampa müzakerelerinin sekizinci turunun askeri bir nitelik taşıdığını ve Lübnan'ı UNIFIL'in görevlerini üstlenecek ortak Lübnan-İsrail güvenlik ve askeri komitelerinin kurulmasını kabul etmesi için baskı altına almayı amaçladığını, ancak Beyrut'un öneriyi reddettiğini belirtti. Washington'ın Lübnan ordusunu oldubittiyle karşı karşıya bırakmaya çalıştığını değerlendirdi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun sınırın izlenmesi için, Irak'ta faaliyet göstermiş "Blackwater" şirketi de dahil olmak üzere sivil kuruluşlardan yararlanma olasılığını gündeme getirdiğini, bunu ise Beyrut ve Hizbullah'ın reddettiğini ekledi. Alternatifin bulunmamasının, gerilimin yeniden tırmanması halinde, ister Lübnan ve İsrail orduları arasında ister Hizbullah ile İsrail arasında olsun, sınırdaki gerilimi artırabileceği uyarısında bulundu.
Siyasi analist Wael Najm ise UNIFIL'in görev süresinin 31 Aralık'ta sona ermesinin ardından 1 Ocak 2027'de başlayacak ve aynı yılın sonuna kadar sürebilecek geri çekilme ve tahliye operasyonlarının geleceğini, UNIFIL'in geri çekilme sırasında bazı görevlerini sürdürebileceğini söyledi. Özellikle Lübnan ordusunun sınır korumayı İsrail'in şartlarıyla üstlenmeyi veya İsrail'in yararına çalışan bir sınır muhafızına dönüşmeyi reddetmesi nedeniyle güvenlik ve saha boşluğu öngördü.
Najm, İsrail'in de bu türden herhangi bir formülü onaylamak için belirli düzenlemeler ve koordinasyon mekanizmaları şart koştuğunu, daha önce üzerinde anlaşılan güvenlik düzenlemelerinin ise istenen sonuçları vermediğini ekledi. Aralarında Fransa, İtalya ve İspanya'nın da bulunduğu Avrupa ülkelerinin katılabileceği çok uluslu bir gücün kurulma olasılığını keşfetmeye yönelik girişimlere işaret eden Najm, bu gücün oluşturulmasının Lübnan ve İsrail ile koordinasyon ve görev ile yetkileri konusunda net bir anlaşma gerektirdiğini, bu konuların hâlâ engellerle karşılaştığını belirtti. Güney Lübnan'daki istikrarın geleceğini bölgesel gelişmelere, özellikle bir yanda ABD ve İsrail, diğer yanda İran arasındaki gerilimin seyrine bağladı.
Siyasi analist Meysa Abdulhalık ise şunları söyledi: "UNIFIL'in görev süresinin yenilenmesi Beyrut'un ilk seçeneğidir." Beyrut'un, herhangi bir alternatif BM veya uluslararası gücün BM himayesinde çalışması gerektiğinde ısrar ettiğini, Salam'ın Waltz ile görüşmesindeki tutumunun Beyrut'un yönelimini özetlediğini ekledi. İsrail ihlallerinin sürdüğü ve Lübnan topraklarındaki işgalin devam ettiği bir ortamda BM güçlerinin bulunmaması halinde tehlikeli bir güvenlik boşluğu yaşanacağı uyarısında bulundu. Lübnan güvenlik güçlerinin, özellikle ordunun, işgal altındaki bazı güney köy ve kasabalarında konuşlanmadığına, ordunun mensuplarının saldırılara maruz kalmaması için bazı mevzilerinden çekilmek zorunda kaldığına, buna rağmen saflarında can kayıpları yaşandığına dikkat çekti.
1701 Sayılı Kararın Arka Planı
1978'de Güvenlik Konseyi, İsrail'in Güney Lübnan'ı işgalinin ardından 425 ve 426 sayılı kararlar uyarınca UNIFIL'i kurdu. Gücün görevleri arasında İsrail güçlerinin çekilmesinin doğrulanması, uluslararası barış ve güvenliğin yeniden sağlanması ve Lübnan hükümetinin bölgede otoritesini yaymasına yardım edilmesi yer alıyor. Görevleri, 2006'daki İsrail'in Lübnan'a saldırısının ardından, çatışmaların durdurulmasına, İsrail güçlerinin çekilmesine paralel olarak Lübnan ordusunun güneydeki konuşlanmasının güçlendirilmesine ve Mavi Hat ile Litani Nehri arasındaki silahlı varlığın Lübnan ordusu ve UNIFIL ile sınırlandırılmasına ilişkin çerçeve belirleyen 1701 sayılı Karar'ın kabulüyle genişledi.
UNIFIL, düşmanlıkların durdurulmasını ve Mavi Hat'ı izliyor, ihlalleri raporluyor, Lübnan ve İsrail orduları arasında koordinasyon sağlıyor ve Lübnan ordusuna görevlerini yerine getirmesinde yardımcı oluyor.
28 Ağustos 2025'te Güvenlik Konseyi, UNIFIL'in görev süresini son kez 31 Aralık 2026'ya kadar uzatan 2790 sayılı Karar'ı kabul etti. Karar, Lübnan hükümeti ve güce katkı sağlayan ülkelerle koordinasyon içinde bir yıl içinde düzenli ve güvenli bir geri çekilmeyi öngörüyor, gücün sahadaki varlığını 2027 boyunca kademeli olarak azaltıyor ve geri çekilme sırasında belirli görevleri yerine getirmesine izin veriyor.
1701 sayılı Karar'ın İsrail ordusunun çekilmesi, Lübnan ordusunun konuşlanması ve silahların yalnızca devletin elinde olmasının sağlanması dahil uygulanması tamamlanmadı. BM Sözcüsü Stéphane Dujarric, geçen 13 Ekim'de, örgütün Lübnan'daki uluslararası varlığın sürmesine ilişkin üzerinde uzlaşılmış bir plandan haberdar edilmediğini ve herhangi bir yeni formülün benimsenmesinin Güvenlik Konseyi'nin kararını gerektirdiğini söyledi.
Kaynak: Anadolu Ajansı

Yorumlar (0)